Property Rights: భర్త చనిపోయిన తర్వాత అత్తామామల ఆస్తి మొత్తం భార్యకే వస్తుందా? – పూర్తి చట్ట అవగాహన
మన సమాజంలో చాలా మంది ఒక సాధారణ అభిప్రాయం కలిగి ఉంటారు — భర్త చనిపోతే అతని కుటుంబ ఆస్తి మొత్తం భార్యకే వస్తుంది అని. కానీ ఇది పూర్తిగా నిజం కాదు. భారతదేశంలో అమల్లో ఉన్న వారసత్వ చట్టాలు, ముఖ్యంగా Hindu Succession Act, 1956 ప్రకారం ఆస్తి పంపకం పరిస్థితులపై ఆధారపడి ఉంటుంది.
ఆస్తి హక్కుల విషయంలో సరైన అవగాహన లేకపోవడం వల్ల కుటుంబాల్లో వివాదాలు తలెత్తడం సహజం. ముఖ్యంగా మహిళలు తమ హక్కుల గురించి స్పష్టంగా తెలియకపోతే అన్యాయం జరిగే అవకాశమూ ఉంటుంది. అందుకే భర్త మరణించిన తర్వాత ఆస్తి పంపకం ఎలా జరుగుతుంది? అత్తామామల ఆస్తిలో కోడలికి హక్కు ఉంటుందా? వీలునామా ఉంటే పరిస్థితి ఏమిటి? వంటి అంశాలను పూర్తిగా అర్థం చేసుకోవడం చాలా అవసరం.
అత్తామామల ఆస్తిపై కోడలికి నేరుగా హక్కు ఉంటుందా?
మొదటిగా చాలా మంది అడిగే ప్రశ్న ఇదే. భర్త చనిపోయిన తర్వాత అత్తామామల ఆస్తి మొత్తం కోడలికే వస్తుందా?
చట్టపరంగా చూస్తే, అత్తామామలు బతికున్నంతకాలం వారి స్వంత ఆస్తిపై కోడలికి నేరుగా హక్కు ఉండదు. వారు తమ ఆస్తిని ఎవరికి కావాలంటే వారికి ఇచ్చే హక్కు కలిగి ఉంటారు. అది వారి స్వార్జిత ఆస్తి అయితే పూర్తిగా వారి నిర్ణయమే అమలవుతుంది.
అయితే పరిస్థితులు ఇలా ఉంటే మార్పు రావచ్చు:
అత్తామామలు చనిపోయిన తర్వాత, వారు వీలునామా (Will) రాయకపోతే, వారి ఆస్తి వారి పిల్లలకు చెందుతుంది. ఆ సందర్భంలో భర్త జీవించి ఉంటే, అతడే వారసుడిగా ఆస్తిని పొందుతాడు.
ఒకవేళ భర్త ముందే మరణించి, తర్వాత అత్తామామలు కూడా వీలునామా లేకుండా మరణిస్తే, అప్పుడు భర్త స్థానంలో అతని చట్టబద్ధ వారసులు వస్తారు. అప్పుడు కోడలికి కూడా పరోక్షంగా వాటా రావచ్చు.
కానీ అత్తామామలు తమ ఆస్తిని వేరే వ్యక్తి పేరుతో వీలునామా ద్వారా రాసి ఉంటే, కోడలికి హక్కు ఉండదు.
భర్త సంపాదించిన ఆస్తి – భార్యకు ఎంత వాటా?
భర్త తన కష్టార్జితంతో సంపాదించిన ఆస్తి మొత్తం భార్యకే వస్తుంది అనుకోవడం ఒక పెద్ద అపోహ.
భర్త వీలునామా లేకుండా (Intestate) మరణిస్తే, అతని ఆస్తి చట్టంలో పేర్కొన్న ‘Class I Heirs’ మధ్య సమానంగా పంచబడుతుంది. ఈ వారసుల్లో సాధారణంగా ఉంటారు:
- భార్య
- కొడుకులు
- కూతుళ్లు
- భర్త తల్లి
ఉదాహరణకు, ఒక వ్యక్తి మరణించే సమయానికి అతనికి భార్య, ఒక కొడుకు, ఒక కూతురు, తల్లి ఉంటే – ఆస్తి నాలుగు సమాన భాగాలుగా విభజించబడుతుంది. భార్యకు ఒక భాగం మాత్రమే వస్తుంది, మొత్తం కాదు.
ఇది చాలా మందికి తెలియని ముఖ్యమైన విషయం. అందుకే “భర్త చనిపోతే ఆస్తి మొత్తం భార్యకే వస్తుంది” అనుకోవడం చట్టపరంగా సరైంది కాదు.
పూర్వీకుల ఆస్తి విషయంలో పరిస్థితి
పూర్వీకుల ఆస్తి (Ancestral Property) విషయంలో కూడా ఇదే చట్టం వర్తిస్తుంది. కుటుంబంలో పుట్టిన ప్రతి చట్టబద్ధ సంతానం — కొడుకులు, కూతుళ్లు — సమాన హక్కు కలిగి ఉంటారు.
2005లో చట్టంలో జరిగిన సవరణ తర్వాత కూతుళ్లకు కూడా కొడుకులతో సమాన హక్కు లభించింది. పెళ్లయినా, పెళ్లి కాకపోయినా హక్కు ఒకటే. ఇది మహిళల హక్కులను బలపరిచిన కీలకమైన మార్పు.
వీలునామా (Will) ఉంటే పరిస్థితి ఎలా ఉంటుంది?
భర్త తన జీవితకాలంలోనే “నా ఆస్తి ఈ వ్యక్తికే చెందాలి” అని స్పష్టంగా రాసి, చట్టబద్ధంగా నమోదు చేసిన వీలునామా ఉంటే, ఆ నిర్ణయమే అమల్లోకి వస్తుంది.
ఆ సందర్భంలో భార్యకు వాటా ఇవ్వకపోయినా చట్టం దానిని గౌరవిస్తుంది. ఎందుకంటే స్వార్జిత ఆస్తిపై యజమానికి పూర్తి హక్కు ఉంటుంది.
అయితే ఒక ముఖ్యమైన అంశం ఏమిటంటే — ఆ వీలునామా మోసం, ఒత్తిడి లేదా మానసిక బలవంతంతో రాయించబడిందని నిరూపించగలిగితే, కోర్టులో దాన్ని సవాలు చేయవచ్చు.
విధవకు భరణం (Maintenance) హక్కు
భర్త మరణించిన తర్వాత భార్యకు జీవనోపాధి లేకపోతే ఏమవుతుంది?
కొన్ని సందర్భాల్లో ఆస్తి పంపకం జరిగినా, భార్యకు సరిపడా ఆదాయం లేకపోవచ్చు. అలాంటి పరిస్థితుల్లో ఆమెకు భరణం కోరే హక్కు ఉంటుంది.
ఇటీవల Chhattisgarh High Court ఇచ్చిన ఒక తీర్పులో, విధవకు జీవనాధారం లేకపోతే ఆమె తన మామ వద్ద నుంచి భరణం కోరవచ్చని స్పష్టం చేసింది. కుటుంబ సభ్యులు కోడలిని పూర్తిగా నిర్లక్ష్యం చేయలేరని కోర్టు పేర్కొంది.
ఇది మహిళల హక్కులను రక్షించే ఒక ముఖ్యమైన నిర్ణయంగా పరిగణించబడుతుంది.
విడాకుల తర్వాత ఆస్తి హక్కులు
విడాకులు తీసుకున్న తర్వాత పరిస్థితి పూర్తిగా మారుతుంది.
విడాకుల తర్వాత భర్త ఆస్తిపై మాజీ భార్యకు హక్కు ఉండదు. ముఖ్యంగా భర్త తర్వాత సంపాదించిన ఆస్తిలో ఆమెకు వాటా ఉండదు.
అయితే పిల్లలకు మాత్రం తండ్రి ఆస్తిపై పూర్తి హక్కు ఉంటుంది.
ఒకవేళ భార్యాభర్తలు కలిసి జాయింట్గా ఆస్తి కొనుగోలు చేసి ఉంటే, ఆ ఆస్తి ఇద్దరికీ సమానంగా పంచబడుతుంది. ఇది వారి వాటా శాతం ఆధారంగా నిర్ణయించబడుతుంది.
తల్లికి ఉన్న హక్కు
చాలామంది గుర్తించని మరో అంశం — భర్త తల్లి కూడా Class I heirగా పరిగణించబడుతుంది.
అంటే భర్త చనిపోయిన తర్వాత అతని తల్లి కూడా సమాన హక్కు కలిగి ఉంటుంది. భార్య ఒక్కరే నిర్ణయాలు తీసుకునే హక్కు ఉండదు.
ఇది కుటుంబాల్లో తరచుగా వివాదాలకు కారణమవుతుంది. కానీ చట్టం స్పష్టంగా తల్లికి కూడా సమాన స్థానం ఇచ్చింది.
ఆస్తి వివాదాలు ఎందుకు వస్తాయి?
చాలా కుటుంబాల్లో సరైన అవగాహన లేకపోవడం వల్లే ఆస్తి వివాదాలు వస్తాయి.
- వీలునామా లేకపోవడం
- కుటుంబ సభ్యుల మధ్య అపోహలు
- చట్టపరమైన అవగాహన లోపం
- పత్రాల సక్రమ నిర్వహణ లేకపోవడం
ఇవి ప్రధాన కారణాలు.
అందుకే ఆస్తి ఉన్న ప్రతి వ్యక్తి జీవితకాలంలోనే చట్టబద్ధమైన వీలునామా రాయడం మంచిది. ఇది భవిష్యత్తులో కుటుంబ సభ్యులకు సమస్యలు రాకుండా చేస్తుంది.
మహిళలు గుర్తుంచుకోవాల్సిన ముఖ్య విషయాలు
భర్త చనిపోతే మొత్తం ఆస్తి భార్యకే రాదు.
Class I heirs మధ్య సమానంగా పంచబడుతుంది.
వీలునామా ఉంటే దాన్నే చట్టం గౌరవిస్తుంది.
అత్తామామల ఆస్తిపై నేరుగా హక్కు ఉండదు.
కూతుళ్లకు సమాన హక్కు ఉంది.
విడాకుల తర్వాత మాజీ భార్యకు భర్త ఆస్తిపై హక్కు ఉండదు.
ఈ విషయాలు తెలుసుకోవడం ద్వారా అనవసర వివాదాలను నివారించవచ్చు.
న్యాయ సలహా ఎందుకు అవసరం?
ఆస్తి హక్కుల విషయంలో ప్రతి కేసు పరిస్థితులు వేర్వేరు. కుటుంబ నిర్మాణం, ఆస్తి స్వభావం, వీలునామా ఉన్నా లేకపోయినా, పిల్లల సంఖ్య వంటి అంశాలపై ఫలితం ఆధారపడి ఉంటుంది.
అందుకే సందేహం ఉన్నప్పుడు న్యాయ నిపుణులను సంప్రదించడం మంచిది. ముందుగానే సరైన సలహా తీసుకుంటే భవిష్యత్తులో పెద్ద సమస్యలు తప్పించుకోవచ్చు.
Property Rights
భర్త మరణించిన తర్వాత ఆస్తి మొత్తం భార్యకే వస్తుందని అనుకోవడం ఒక అపోహ మాత్రమే. భారతదేశ చట్టాలు స్పష్టంగా వారసత్వ హక్కులను నిర్వచించాయి. భార్య, పిల్లలు, తల్లి — అందరికీ సమాన స్థానం కల్పించాయి.
మహిళలు తమ హక్కుల గురించి స్పష్టంగా తెలుసుకోవాలి. కుటుంబ సభ్యులు కూడా చట్టపరమైన అవగాహన పెంచుకోవాలి. సరైన సమాచారం ఉంటే అనవసరమైన కుటుంబ గొడవలు, కోర్టు కేసులు నివారించవచ్చు.
ఆస్తి హక్కుల విషయంలో అవగాహన కలిగి ఉండటం అంటే భవిష్యత్తు భద్రతను కాపాడుకోవడం. చట్టం ఇచ్చిన హక్కులను తెలుసుకుని, అవసరమైతే న్యాయ సహాయం తీసుకుని ముందుకు సాగడం ప్రతి కుటుంబ సభ్యుడి బాధ్యత.